38 lat po tym, jak brytyjscy spadochroniarze zabili 14 demonstrantów w północnoirlandzkim Derry, brytyjski lord Saville w przygotowywanym latami specjalnym raporcie uznał, że żołnierze nie mieli prawa użyć broni i zrehabilitował ofiary tej tragedii.

Jak mierzyć wpływ słów spóźnionych o 38 lat? Niektórzy próbowali je ważyć, odnotowując, że raport lorda Saville’a na temat krwawej niedzieli (tak przyjęło się nazywać wydarzenia w Derry) to całe 20 kg albo 5 tys. stron w 10 tomach – jakieś 30 mln słów materiału dowodowego. Inni mierzyli czas, wskazując, że wyciągnięcie wniosków zajęło sędziemu brytyjskiego sądu najwyższego 12 lat. Jak było do przewidzenia, sięgnięto też po skalę finansową – rachunek sięga 191 mln funtów.

Lepsza może być miara ludzka. Nagie fakty z 30 stycznia 1972 roku są tak dobrze znane, że na nie zobojętnieliśmy. 13 uczestników pokojowego marszu protestacyjnego zostało zastrzelonych na ulicach Derry przez brytyjskich żołnierzy; 14 zmarł później w wyniku ran. Krwawa niedziela praktycznie stworzyła Tymczasową IRA (bardziej radykalny, nastawiony na terroryzm odłam Irlandzkiej Armii Republikańskiej) na dziesięciolecia, wprowadzając Irlandię Północną na ścieżkę chaosu i przemocy. Miała też wymiar osobisty.